Waarom klinken mijn hoge tonen luchtig, te laag of schel?

Als de hoge tonen van je ocarina luchtig, te laag of schel klinken, ben je in goed gezelschap: bijna elke beginner krijgt ermee te maken. De oorzaak ligt vrijwel altijd in hoe het instrument wordt bespeeld, zelden in het instrument. Deze gids loopt de oorzaken door in de volgorde waarin je ze controleert, van de meest tot de minst waarschijnlijke. Dezelfde controles gelden als de hele toonladder te laag of vals klinkt.

1. Adem: hoge noten hebben meer lucht nodig

Hoe hoger de noot, hoe meer lucht hij nodig heeft. Lage C vraagt een zachte adem, hoge F een stevige, gelijkmatige stroom. Met te weinig lucht zakt een hoge noot weg en klinkt hij dun. Met te veel springt hij te hoog en kan hij gillen.

Zo controleer je het: speel lage C, dan hoge C, dan de noot waar je mee worstelt, elk op één adem, en luister. Als de hoge te laag zijn naast de lage, blaas dan steviger naarmate je omhoog gaat, zonder je lippen te verplaatsen of je keel aan te spannen. Denk gelijkmatig en stevig, niet hard.

2. Een koude ocarina

Een keramische of plastic ocarina die in een koude kamer of een tas heeft gelegen, speelt te laag tot hij warm is, omdat de lucht erin koud is. Houd hem een minuut in beide handen, of blaas erdoorheen met de gaten afgedekt, en probeer het dan opnieuw.

Zo controleer je het: als de hele toonladder aan het begin een beetje te laag is en beter wordt naarmate je speelt, is dit het. Stem pas als de ocarina is opgewarmd aan je handen.

3. Een gat dat niet dicht is

Dit is de meest voorkomende oorzaak van een luchtige, te hoge of schelle noot. Een vinger die een spleetje laat, ook een dun, laat lucht ontsnappen, en dan klinkt de noot sissend of gilt hij. Lage noten hebben er het meeste last van, omdat daarvoor de meeste gaten dicht moeten, maar een lek verpest elke noot.

Zo controleer je het: speel de noot en druk elke afdekkende vinger om beurten zacht aan. Als het geluid opklaart, heb je het lek gevonden. Gebruik het platte kussentje van de vinger, niet de top, en denk aan de pinken en duimen, die makkelijk worden vergeten. Langzaam en zorgvuldig wint van snel en slordig.

4. Per ongeluk een subgaatje afgedekt

De twee piepkleine subgaatjes zitten naast je middelvingers. Ze zijn open voor elke noot behalve de drie laagste, en cis en dis. Als de zijkant van een vinger erop rust, klinkt een noot ongeveer een halve toon te laag, en dat gebeurt makkelijk zonder dat je het merkt.

Zo controleer je het: speel een noot die bijna goed klinkt maar een halve toon te laag is, en kijk naar de subgaatjes. Krul je vingers zo dat de kussentjes de grote gaten afdekken en de zijkanten vrij blijven.

5. Een vinger die boven een gat zweeft

Een vinger die is opgetild maar vlak boven zijn gat blijft hangen, trekt de toonhoogte een beetje omlaag. Het is subtiel en het telt op: meerdere zwevende vingers op een hoge noot laten hem zakken. Bij de hoge F, met alles open, zie je dit het meest.

Zo controleer je het: til bij noten waarvoor gaten open moeten de vingers ongeveer een centimeter weg, of laat ze naast hun gaten op het lichaam van de ocarina rusten. Dichtbij blijven is goed voor de snelheid; houd de vinger alleen van het gat zelf af. Een spiegel helpt.

6. Hoek en condens

Als de ocarina te ver omhoog of omlaag kantelt, raakt de luchtstroom de rand slecht en splitst of piept het geluid. Houd het mondstuk recht en je lippen er net omheen. Condens in het mondstuk maakt een borrelend of klokkend geluid en doodt de bovenste noten: dek de gaten af en blaas het er stevig uit, tik het droog of veeg het af met een doekje.

Zo controleer je het: verander de hoek een klein beetje en probeer dezelfde noot een paar keer. Als het bij één hoek opklaart, houd die dan aan.

Een controle van vijf minuten

• Warm de ocarina een minuut op in je handen.
• Speel lage C, dan hoge C, dan de lastige noot, met dezelfde rustige adem die steviger wordt naarmate je klimt.
• Als de noot luchtig is of piept, zoek dan de lekkende vinger door ze om beurten aan te drukken.
• Als hij ongeveer een halve toon te laag is, kijk dan naar de subgaatjes.
• Als hij een beetje te laag is, til de open vingers dan verder van hun gaten en blaas iets steviger.
• Als het pas na een minuut spelen misgaat, maak dan het mondstuk droog.

Een oefening helpt meer dan alle andere: een lange toon. Houd één noot zes tot acht seconden aan met een vast volume en een vaste toonhoogte, en doe hetzelfde op de noot erboven. Het traint de ademcontrole waar hoge noten van afhangen, en het laat je meteen zien wanneer een gat lekt.

Nog steeds vals?

Ocarina’s zijn niet zo precies gestemd als een piano, en geen twee klinken hetzelfde. Sommige noten zijn op elke ocarina een beetje te laag of te hoog, vooral op goedkopere. Een noot die je zuiver speelt maar die steeds evenveel afwijkt, ligt aan het instrument, niet aan jou. Ocarina Quest luistert via de microfoon van de telefoon en laat de toonhoogte die hij hoort op een notenbalk zien, naast de noot waar hij om vroeg. Bij het afstemmen houd je elke noot aan, meet de app waar elk van je noten zit en beoordeelt hij daarna je spel aan de hand van je eigen ocarina. Hij vertelt of noten overal te laag of te hoog zijn, of de hoge noten zakken (dat is adem) of dat één noot eruit springt (een gat dat niet dicht is, of een afgedekt subgaatje).

Als je nog met de basis bezig bent, behandelt ocarina leren spelen de houding en de adem. Als je ocarina het probleem is, zegt een ocarina kiezen waar je op let.